wo 19 mei 2021

1977-79: Het ontstaan van de Meervaart

Het eerste grote cultuurcentrum buiten de ring, een echte noviteit

1977-79: Het ontstaan van de Meervaart
Terug naar M-Talk
Een nieuw gebouw voor de Meervaart op een prominente plek in Nieuw-West is geen opwelling of prestigeproject van het stadsbestuur. De toekomst die Amsterdam, en in het bijzonder Nieuw-West, voor de boeg staat vraagt om een theater dat kan blijven mee-ontwikkelen. Het ligt geheel in lijn met de ontwikkelingen die het theater de aflopen 43 jaar heeft doorgemaakt.

Sinds haar oprichting beschouwt de Meervaart theater als een levende kunstvorm die mee-ademt met de tijd

Nieuw-West is altijd een broedkamer geweest voor grootstedelijke ontwikkelingen. Het deel van Amsterdam dat continu in verandering is en ons confronteert met zorgen en kansen.

Sinds haar oprichting beschouwt de Meervaart theater als een levende kunstvorm die mee-ademt met de tijd. Uit de directe interactie tussen kunst, cultuur en maatschappij ontstaat iets van grote waarde. Daarom haken we voortdurend in op recente veranderingen en bieden aandacht aan zowel de positieve als de lastige aspecten daarvan. We presenteren het op een serieuze én toegankelijke manier.

Optimisme
Het huidige Nieuw-West is het gevolg van de voortgang die na de Tweede Wereldoorlog werd ingezet en het grote optimisme dat er heerste. Osdorp werd als één van de laatste tuinsteden gebouwd binnen het Algemeen Uitbreidingsplan (A.U.P.). De stad groeide en daarvoor moest het kenmerkende polderlandschap deels wijken.


Cornelis van Eesteren presenteert het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP), juni 1935 BEELD GTS ARCHIVE/ETH ZURCH, CIAM.

Licht, lucht en ruimte
Stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren, de grondlegger van het uitbreidingsplan, zag een tuinstad voor zich waar mensen zich konden ontspannen in een omgeving vol ‘licht, lucht en ruimte’. Mensen trokken van kleine huizen in de binnenstad naar hun nieuwe, ruime doorzonwoningen en waren opgelucht en positief gestemd. In tegenstelling tot de rest van de tuinsteden speelde hoogbouw in Osdorp een grote rol.

Vanaf de Cornelis Lelylaan zie je de skyline van oude tot splinternieuwe flats in aanbouw en is de toneeltoren van de huidige Meervaart al zichtbaar. “Door zijn duidelijk herkenbare begrenzing en de ver van de binnenstad gelegen situering voelen de Osdorpers zich meer dan anderen aan hun wijk verknocht”. In de jaren ’60 was het centrum van Osdorp nog wat jong en kaal. Het Osdorpplein vormde al het hart van de wijk, maar haar omgeving werd voor een groot deel ingenomen door een parkeerplaats.

Wil je uitgaan? Wil je naar de cultuur? Dan moet je naar het centrum
Max van den Berg, één van de oprichters van de Meervaart en destijds lid van de Communistische Partij Nederland (CPN): “De algemene gang van zaken was: ‘Wil je uitgaan? Wil je naar de cultuur? Dan moet je naar het centrum. We hebben een mooie lijn 1 aangelegd, je stapt op de tram en je bent er'. De tuinsteden zijn slaapsteden: de mensen gingen overdag hard werken, naar huis, een halfuurtje tv kijken en naar bed. En voor de rest was het niets”. Van den Berg wilde hier namens de CPN en samen met de PvdA (Henk Langenakker) en verschillende buurtwerkers verandering in brengen.

Ontplooiing van culturele initiatieven door de lokale bevolking
In de oorspronkelijke plannen voor de wijk was een cultuurcentrum niet opgenomen. Maar in een referendum onder buurtbewoners werd daar in de jaren ’70 met een grote meerderheid voor gekozen. De Nederlandse staat verkocht in die jaren haar aandelen Koninklijke Nederlandsche Hoogovens en Staalfabrieken (tegenwoordig Tata Steel). Een deel van de opbrengst werd door de toenmalige cultuurminister Marga Klompé gereserveerd voor de ontplooiing van culturele initiatieven door de lokale bevolking op vier plekken in Nederland — zo ook voor de Westelijke Tuinsteden. Via een referendum werd de bevolking gevraagd hoe het budget van zes miljoen gulden moest worden besteed: aan een overdekte ijsbaan of een cultuurcentrum. De laatste keuze won met een overgrote meerderheid.

Vroege schets van de Meervaart door architect Poul van der Wal.

In 1977 opende het ‘vrijetijdscentrum' voorzichtig haar deuren, met directeur Han Hogeland aan het roer. Een multifunctioneel gebouw van 5.000 m2 met theaterzaal, buurtcentrum-voorzieningen, een bibliotheek en kunstuitleen: het eerste grote cultuurcentrum buiten de ring, een echte noviteit (een typisch jaren '70 gebouw, ontworpen door architect Poul van der Wal).

Zonder hun steun en medewerking was de Meervaart een doods en gesloten gebouw
Het potje van de overheid had voor het gebouw gezorgd, maar er was geen rekening gehouden met de kosten voor het exploiteren van haar functies: Hogeland stond er alleen voor. De eerste maanden waren vooral gericht op het afwerken van het gebouw en het definitief vastleggen van het beleid voor de ‘multifunktionele voorzieningen'. Al snel plaatste Hogeland een advertentie in de krant met een oproep voor vrijwilligers om hem bij te staan, waar 120 mensen op afkwamen. Hiermee was de Meervaart een noodgedwongen trendsetter op het gebied van vrijwilligerswerk. In april kreeg het vrijetijdscentrum haar naam De Meervaart: “Eigenlijk ligt deze voor de hand. Het gebouw staat aan de Meer en Vaart en vroeger stond er een boerderij die zo heette”.

Henk Langenakker, toenmalig voorzitter, schreef met ernst in het jaarverslag van 1977: “Een woord van grote dank en waardering aan allen die ons in het moeilijke jaar 1977 bijstonden en behulpzaam waren is hier op zijn plaats. Zonder hun steun en medewerking was de Meervaart een doods en gesloten gebouw”.


Krantenartikel met oproep voor vrijwilligers (Collectie Meervaart).

Voor het eerst
Het eerste succes, en de eerste echte openstelling, was de kunst 10-daagse in september 1977 met muziek, theater en film. Eén van de vrijwilligers na het organiseren van deze eerste manifestatie: “Als ik naar mijn hart te werk ga, zou ik hier dag en nacht bezig zijn.”

Tussen oktober en december vonden de eerste voorstellingen plaats, in december opende de openbare bibliotheek. Uiteindelijk zegde de gemeenteraad iets meer dan de helft van de benodigde exploitatiekosten toe.

Bronnen: Interview met Max van den Berg door Christiaan Mooij, 2017 & Jaarverlsag De Meervaart, 1977. 

________
 

Bovenstaand artikel is een bewerking van het originele artikel dat gepubliceerd is in het werkboek 'De Nieuwe Meervaart'. Dit werkboek bevat de gedachten en uitgangspunten die voor ons leidend zijn bij de ontwikkeling van de nieuwbouw. Het is een bundeling van ons verhaal tot dusver en onze visie op de toekomst. De komende periode worden verschillende artikelen vanuit dit werkboek gedeeld op M-Talk.

Wilt u graag het fysieke werkboek of het PDF bestand hiervan ontvangen? Stuur dan een mail naar prmail@meervaart.nl.

Geniet, laat u verrassen, lees kritisch, droom mee en gebruik het om de bekende ambities en plannen verder aan te scherpen.


Terug naar M-Talk

Meer M-Talk

wo 16 juni 2021

Meervaart blij met besluit nieuwe locatie

De Gemeente kiest definitief


wo 09 juni 2021

ISH Dance Collective voegt zicht bij Meervaart

HUISGEZELSCHAP / ONZE MAKERS


di 08 juni 2021

Laatste nieuws rondom de coronamaatregelen

Deze pagina wordt regelmatig bijgewerkt


wo 19 mei 2021

“Ondanks de tragiek blijft hij hoop houden”

In gesprek met George Tobal over de tv-adaptatie van ‘Jihad van Liefde’


Ontvang interessante tips, bijboekingen, recensies en aanbiedingen in uw mailbox. Schrijf u in voor de nieuwsbrief en loop niets mis! Blijf op de hoogte!
Schrijf u in voor de nieuwsbrief