ma 19 september 2022

In gesprek met... Susanne Marx

Over flamencodanseres Steffa Wine en de voorstelling STEFFA

In gesprek met... Susanne Marx
Terug naar M-Talk
Op zondag 09 oktober staat 'STEFFA' in de Meervaart: een voorstelling over het leven van flamencodanseres Steffa Wine. Zij woonde en werkte vanaf begin jaren '50 in Nieuw-West. We gingen in gesprek met Susanne Marx, choreografe en maakster van 'STEFFA', over de voorstelling en de samenwerking met danser Manuel Liñán.

Hoe verliep de ontmoeting met Steffa Wine?

''STEFFA is een complexe voorstelling, net zoals Steffa Wine een heel complex karakter was. Ik heb haar leren kennen in de Schouwburg (nu ITA), in 1989. Ze danste bij diverse schouwburgen in Nederland, maar ik kwam haar tegen toen ze een voorstelling bezocht. Ik zag haar en dacht: 'Wauw, wat een flamboyante dame'.

Toen ik op haar af stapte, kwam ik erachter dat ze flamencolessen gaf. Dat is niet mijn interesse - ik was met moderne dans bezig - maar toch dacht ik: 'Ik moet les bij haar volgen'. Haar lessen waren controversieel, want ze kon je op de vingers slaan en echt afkraken. Heel old school. Tegenwoordig pakken we dat heel anders aan, juist opbouwend. Heel lang heerste het idee dat je iemand eerst afbreekt en daarna weer opbouwt. Zij ging daar, zonder na te denken volgens mij, volledig in mee.

Ik was niet heel goed in flamenco. De coördinatie lag me niet en dat liet ze weten. 'Je kunt helemaal niks, je bent de slechtste', zei ze dan. Haar opmerkingen waren heel pittig, maar ze was ook een hele goede docent. Ze verdiepte zich overal ontzettend grondig in en had veel kennis. Ze was een heel zelfstandig denkend persoon. Vrouwenemancipatie kwam steeds meer op en zij was daar een voorloper in."

De levensverhalen van Steffa en Manuel worden gecombineerd in deze voorstelling. Heeft dat voor uitdagingen gezorgd?

"Jazeker, we hebben veel research gedaan in het Van Eesterenmuseum. Sowieso had ik al eindeloos veel materiaal van haar, omdat ik eerder een documentaire over haar leven maakte. Daarna kwam het persoonlijke verhaal van danser Manuel Liñán er nog bij. Met hem heb ik ook veel gesprekken gehad, waardoor de hoeveelheid materiaal gigantisch werd. Daar moesten we keuzes in maken en dat was erg intensief. Dan is het een kwestie van keuzes maken wat te laten en waar mee verder te gaan.''

Hoe ben je bij Manuel terecht gekomen?

"Via Ernestina van de Noort, de algemeen en artistiek directeur van de Flamenco Biënnale. Zij kent veel mensen omdat ze internationale artiesten naar Nederland haalt. In eerste instantie had ze een vrouw in gedachten, toen ik haar vroeg welke danser hier bij zou passen.

Voor mij gaat de voorstelling echter over identiteit. Steffa zei bijvoorbeeld dat ze een Spaanse moeder had, maar dat was helemaal niet zo. Ze was zo Nederlands als maar kan. Dan gaat het dus al over identiteit. Wie ben je, hoe presenteer je je? Ze heeft haar identiteit in de flamencowereld dus erg kunstmatig vormgegeven. Flamencodansen ging voor haar niet van nature, maar met veel wilskracht maakte ze dat goed.

Manuel is daar het tegenovergestelde van. Hij is comfortabel met wie hij is en flamenco is heel natuurlijk voor hem. Hij beweegt soepel. Het gaat hem goed af. De flamencocultuur is echt een deel van hem, van zijn identiteit, maar hij heeft ook veel tegenwerking gehad. De flamencowereld is conservatief in dat opzicht. Zijn positie, hoe hij als man zijnde danst, is niet vanzelfsprekend.

De tegenstelling tussen Manuel en Steffa is interessant. Bij hem zit flamenco in zijn bloed, maar hij heeft moeten vechten om als man zijnde, als vrouw te kunnen dansen. Steffa kwam juist als onbekende bij flamenco terecht en heeft de dans zich eigen moeten maken, dat was voor haar ook hard werken. Ze hebben beide uitdagingen gehad, waarbij flamenco en identiteit de gemeenschappelijke delers zijn.

Die tegenstelling heb ik sterk verwerkt in de voorstelling en thematiek. Identiteit is het leidende onderwerp: hoe verandert identiteit en wat is er nodig om identiteit te definiëren? Daaropvolgend is het interessant hoe Manuel in de huid kruipt van Steffa en zich haar identiteit eigen maakt. Hoe herken je jezelf in een ander? Je neemt altijd iets mee van iemand anders, maar hoe bepalend is dat? Daarom is de keuze op Manuel gevallen. Het vormen van je eigen identeiteit is bij hem ook een belangrijk onderwerp."

Manuel danst op hoog niveau, iets dat Steffa niet wist te bereiken. Hoe werkt dat in de voorstelling?

''Manuel heeft de zoektocht naar Steffa-worden in een enigszins overdreven jasje gegoten. Hier passen we wel mee op. We willen niet dat het slapstick wordt. Het moet geen karikatuur worden van wie ze was. Aanvankelijk danste hij te goed. Je zag het mindere niveau van Steffa er niet in terug. Hij moest het dus zwaarder aanzetten, zodat het voor iedereen duidelijk is dat Steffa niet op hoog niveau flamenco danste."

Wat heb je geleerd van het maken van de voorstelling? Wat heb je over jezelf geleerd?

''Ik heb de aantrekkingskracht van Steffa veel duidelijker gekregen voor mezelf. De ambitie om echt beroemd te worden, zoals Steffa dat had, en daar alles voor doen, heb ik beter leren kennen. De energie die ze stak in het blijven optreden tijdens de Tweede Wereldoorlog, dat is natuurlijk erg verbonden met ambitie. Je kunt jezelf afvragen wat je zelf zoiu hebben gedaan in zo'n situatie.

In de Tweede Wereldoorlog naar Duitsland gaan bijvoorbeeld, dat was een stap die anderen niet genomen zouden hebben. Het beroemd worden was echt haar doel. Daar deed ze alles voor. In de voorstelling komen ook tekstelementen voor die dit onderschrijven. De teksten die we gebruiken vloeien natuurlijk mee met de dans van Manuel, dat is prachtig om te zien. Het zorgt voor een extra laag qua beleving."

Welk deel van Steffa's leven is leidend in de voorstelling?

''We hebben veel onderzoek gedaan naar haar leven na de oorlog, maar omdat we ook Manuels verhaal wilden verweven in de voorstelling, hebben we dat materiaal niet gebruikt. Het zou te veel kanten op zijn gegaan. Steffa werd na de oorlog niet bepaald welkom geheten door joodse dansers. Ze heeft nooit meer goed kunnen landen in de danswereld.

Ze had een woning en studio in het centrum bij het Concertgebouw, maar ze is uiteindelijk vertrokken naar Nieuw-West. Dat betekende een nieuw begin voor haar. Een kans om weer te kunnen floreren. Ze heeft veel weer op kunnen bouwen. Ze ontwikkelde een stevige groep mensen die haar volgden en les van haar wilden. Zo ook Suzanna Jansen. Zij schreef een boek over onder andere Steffa en Cornelis van Eesteren. Met haar studio en balletschool in Nieuw-West had ze veel contacten en heeft ze veel bijgedragen aan het stadsdeel.

Toen ik haar leerde kennen, maakte ze een gefrustreerde indruk. Ze had nog steeds de drang om gezien te worden. Ze had altijd iets te zeggen. Steffa vond het belangrijk om mensen iets te kunnen leren. Ze vond zichzelf beklagenswaardig, was een egocentrisch persoon. Ze had altijd ruzie met mensen. Ze kwam eenzaam op me over. Dat hangt samen met de kern van de voorstelling. Waar Manuel zijn echte ik is, was Steffa dat niet. Ik had echt met haar te doen."

Wat kunnen bezoekers van de voorstelling doen ter voorbereiding op de voorstelling?

''De documentaire van The New Yorker over Manuel kijken! We vertonen het in de foyer van de Meervaart. Het is een hele mooie introductie voor het publiek. Je leert Manuel direct een stuk beter kennen en daardoor zul je zijn rol in de voorstelling nog sterker waarderen."

Klik hier voor meer informatie over- en tickets voor 'STEFFA'.


Terug naar M-Talk

Meer M-Talk

ma 03 oktober 2022

In gesprek met... Jörgen Tjon A Fong en Carolina Dijkhuizen

Over de voorstelling 'We Hadden Liefde, We Hadden Wapens'


di 27 september 2022

''Je bent de leider van je eigen proces

In gesprek met Alumni van het Meervaart Studio Foto-


di 27 september 2022

''Je bent de leider van je eigen proces

In gesprek met Alumni van de Meervaart Studio Labs


vr 16 september 2022

We hebben de smaak te pakken!

Voorstellingen om je vingers bij af te likken


Ontvang interessante tips, bijboekingen, recensies en aanbiedingen in uw mailbox. Schrijf u in voor de nieuwsbrief en loop niets mis! Blijf op de hoogte!
Schrijf u in voor de nieuwsbrief